اندر باب یک حلقه گم شده، باز تنظیم دستگاه محاسبتی با احتساب برکت

کسب منافع حداکثری از تصمیمات اخذ شده، همواره از مهم‌ترین اهداف مطالعاتی و اجرایی مدیریت بوده است. در حالی که اکثر تحقیقات صورت گرفته در این زمینه با اجتناب از ماوراء ماده مسائل مدیریت را صرفا در سطح محسوسات مادی بررسی نموده و منحصر کرده‌اند، تعالیم اسلامی و تجربیات عملی از وجود عوامل موثر دیگری بر نتیجه امور خبر می‌دهد. عواملی که با بسنده نمودن به محاسبات مادی قابل درک نیست.

در جهان علیّت، آن‌چه در میان الهیون و ماده‌باوران بر آن اتفاق است آن است که جهان پیرامون ما، جهانِ وسایل و اسباب است. به این معنی که به جهت دست‌یابی به هر هدفی نیاز است تا از اسباب و وسایل مناسب استفاده شود. اندیشه اسلامی(بر خلاف ماده‌باوران که اسباب را منحصر در دنیای مادی می‌بینند) بیان می‌کند که نه تنها اسباب به اسباب محسوس دنیایی منحصر نشده، بلکه هیچ سببی جز به علم و اراده‌ی خداوند متعال تاثیری نداشته و خداوند خالق آن‌ها ست. علاوه بر این، مطابق آنچه در احادیث(کافی، جلد۱، ص۱۸۳) آمده است، خداوند ابا دارد که اشیاء جز از طریق آن جریان یابد و پس برای هر مسببی سبب و برای آن عملی قرار گرفته است. یکی از مواردی که دستگاه محاسباتی ماده‌باور نسبت به آن بی‌توجه و در درک آن ناتوان بوده است، مفهوم «برکت» است.

مفهوم برکت را می‌توان یکی از پربسامدترین مفاهیم به‌کار رفته در فرهنگ و رفتارهای جوامع مذهبی دانست. به عنوان مثال، جملات «مبارک باشه»، «خدا بده برکت»، «تبریک عرض میکنم» و… از استعمالات پرتکرار ریشه بَرَکَ در فرهنگ و زبان مذهبین عالم است. برکت در لغت به معنای نمو و زیاد شدن[۱] و پدیدار شدن خیر در امور[۲] است. در اصطلاح دینی هر زمان ثبوت در فزونی نعمت‌ها(چه مادی و چه غیر از آن) در مسیر خیر و حرکت به سمت کمال باشد، واژه برکت به کار می‌آید. در تعالیم اسلامی از قرآن(سوره انبیاء،۵۰ و آیات دیگر قرآن)، برخی مکان‌ها مانند کعبه(آل‌عمران، ۹۶)، برخی زمان‌ها به مانند شب قدر(دخان، ۳)، برخی حالات به مانند رضایت بر روزی(بحارالانوار، ج ۷۷، ص ۱۸۵)، برخی نام‌ها به مانند محمد(کنزالعمّال، ح ۴۵۲۲۱)، برخی اعمال به مانند امر به معروف و نهی از منکر (تهذیب الأحکام، ج ۶، ص ۱۸۱) و انفاق (بقره، ۲۴۵) و امور دیگری که با نام و نیت خدا و مرتبط با او باشد(المیزان فی التفسیر القرآن، ج۱، ص۱۵) و… به عنوان مبارک، افزاینده و برکت‌بخش یاد شده است.

با توجه به آن‌چه مرور شد، برکت و توجه به اسباب شامل(!) آن اثرگذاری زیادی بر نتیجه امور و تصمیمات مختلف دارد. حال آن‌که امروزه عده‌ی بسیاری از ما در محاسبه‌ی نتایج تصمیمات خود در سطوح مختلف فردی، خانوادگی، سازمانی و اجتماعی  از این عوامل موثر غافلیم(هرچند چندان عجیب نیست انسانی که از بدو تولد با عالم ماده و محسوسات مادی عجین بوده و دقت چندانی در درک ورای عالم و قوانین سخت‌شهود نداشته است و همینطور در محیط آموزشی نه چندان اسلامی رشد نموده است، وزن مناسبی به اینگونه عوامل ندهد). لذا امروز نیاز است هر فرد به عنوان یک مدیر تصمیم‌گیر(در سطوح مختلف) تا نگاه به مسائل از دید فرامادی و ملکوتی و در نظر گرفتن سنن الهی، محاسبات دقیق‌تری از نتایج تصمیمات خود انجام داده و خود را از برکات الهی محروم نسازیم.

[۱] کتاب العین، ج۵، ص۳۶۸

[۲] المیزان ج۷، ص۲۸۱

 

_______________________

منتشر شده در نشریه ایستگاه مدیریت و پایگاه جامع مدیریت اسلامی.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو + 15 =