رشد و توسعه اقتصادی

بانک‌های توسعه‌ای – قسمت اول

نوشته شده توسط سید محمد افقهی

مقدمه

بانک توسعه‌ای از جمله نهادهای تامین مالی توسعه‌ای به شمار می‌رود که وظیفه پوشش نیازهای توسعه‌ای کشور درراستای ایجاد محیط مستعد جهت فعالیت بخش خصوصی، کارآفرینان و ابزار غیر مستقیم دولت در پوشش نیازهای توسعه‌ای است. بانک توسعه‌ای در تعریف سنتی خود نهاد مالی ملی یا منطقه‌ای است که هدف از طراحی آن تامین سرمایه بلندمدت یا میان‌مدت جهت سرمایه‌گذاری‌ در پروژه و طرح های دارای بهره وری، که معمولا نیازمند همکاری فنی بوده و در مناطق کمتر توسعه یافته متمرکز هستند، می‌باشد.

بانک توسعه‌ای همانطور که ذکر شد جهت تحقق هدف اصلی خود یعنی تسریع و تسهیل توسعه اقتصادی در یک منطقه یا کشور از طریق انجام وظایف عمده در راستای تامین بستر مناسب برای فعالیت‌های اقتصادی است. با بررسی چرخه عمر تجاری شرکت‌ها، بنگاه‌ها در مراحل اولیه تاسیس خود، به دلایل مختلف از جمله فقدان وثیقه مناسب، ریسک بالای پروژه، عدم وجود سابقه تسهیلاتی با وجود نیاز سرمایه‌ای بالا و… با محدودیت دسترسی به اعتبارات متعارف بانکی مواجه هستند. در نتیجه بانک تجاری از تامین سرمایه بنگاه های فوق که نمونه اصلی آن بنگاه های خرد و متوسط به خصوص بنگاه های دانش محور و نوآور هستند، خودداری می ورزند. ازطرف دیگر دولت نیز ممکن است منابع سرمایه ای و غیر سرمایه‌ای مانند خدمات مشاوره را نداشته یا تخصص لازم جهت ارزیابی و نظارت بر اعتبارات اعطایی نداشته باشد. در  نتیجه شکاف تامین مالی برای این شرکت ها بسیار مشهود است. از طرف دیگر با رصد شاخص های توسعه‌ای کشور در راستای تامین بستر فعالیت اقتصادی به خصوص برای بنگاه های خرد و متوسط با ضعف های مختلف در بخش های توسعه‌ای مواجه می شویم. وجود شکاف سرمایه گذاری در بخش تولید و ارزش افزوده بالای آنها عامل دیگر ترسیم اهمیت تاسیس بانک توسعه‌ای است.

تعریف و مفاهیم اولیه بانک توسعه‌ای

تامین مالی توسعه‌ای[۱] مکمل منابع دولتی و تامین مالی بازار است که با پوشش شکاف موجود در تامین مالی، متمرکز بر پروژه‌هایی است که هزینه خود را به طور کامل پوشش نمی دهند، زیرا نهادهای تامین مالی خصوصی پروژه‌هایی را انتخاب می‌کنند که فرصت‌های سودآوری دارند. (مارستون، ناراین، ۲۰۰۴)[۲]و از طرف دیگر بخش عمومی و دولت نیز فاقد بودجه و تخصص لازم جهت سرمایه‌گذاری در این پروژه هاست، پس نیازمند تاسیس نهادهایی واسط هستند تا این نقش را بر عهده گیرند. در نتیجه ویژگی های مختص به خود را دارد که شناخت آنها امکان سیاستگذاری را فراهم می سازد. در شکل زیر نقش نهادهای تامین مالی توسعه‌ای به نمایش در آمده است.

نهادهای تامین مالی توسعه‌ای در جهان مورد توجه قرار گرفته و در حال توسعه هستند. شکل زیر نسبت دارایی نهادهای تامین مالی توسعه‌ای به سیستم بانکداری ملی در اروپا را نشان می‌دهد، که حاکی از اهمیت روزافزون آنها در این منطقه است.

همانطور که در شکل مشاهده می کنید نسبت نهادهای تامین مالی توسعه‌ای اروپا به سیستم بانکداری ملی آنها براساس دارایی کل آمده است. در بعضی از کشورها نسبت دارایی کل نهادهای توسعه‌ای به کل سیستم بانکداری ملی بیش از ۵% است. در برخی از کشورها بین ۵ تا ۲٫۵ % است و به همین ترتیب آمار دیگر آمده است.

بانک توسعه‌ای از جمله ارکان اصلی نهادهای تامین مالی توسعه‌ای به شمار می روند که در ادامه به تفصیل به آنها پرداخته شده است.

بانک توسعه‌ای در تعریف سنتی خود نهاد مالی ملی یا منطقه ای معرفی می شود که هدف از طراحی آن این است که سرمایه بلند مدت یا میان مدت را جهت سرمایه گذاری های در پروژه و طرح های دارای بهره وری، که معمولا نیازمند همکاری فنی بوده و در مناطق کمتر توسعه یافته متمرکز هستند، تخصیص می دهد. ( دانشنامه بریتانیکا، ۲۰۰۳)[۳] این بانک برای پذیرش ریسک های مالی که سایر واسطه های مالی تمایلی به پذیرش آن ندارند و برای حمایت از توسعه اقتصادی و کمک به پیشرفت اقتصادی؛ با کمک های مستقیم و غیر مستقیم دولت ها تاسیس می شود.( عیوضلو، کریمی ریزی، ۱۳۹۴)

شاید با طرح بانک توسعه‌ای اولین بانکی که به ذهن متبادر می شود گروه بانک جهانی است. بانک های توسعه‌ای دیگر نیز الگویی خرد از خدمات تخصصی ارائه شده ( اعطای وام های سرمایه گذاری و ارائه خدمات تخصصی به کشورهای عضو ) توسط گروه بانک جهانی هستند. برخی از دولت ها با تاسی از بانک جهانی در تشویق ایجاد فعالیت های توسعه‌ای در کشورهای در حال توسعه، راسا به تاسیس بانک های توسعه‌ای پرداختند و یا به ایجاد آنها کمک کردند. (محسنی، ۱۳۹۳، ص ۹۷) در نتیجه بانک توسعه‌ای به عنوان مفهومی غالب در بانکداری مطرح گردید.

بدون شک وقتی اهداف توسعه‌ای مطرح می شود اولین سوال این است که نقش دولت در تخصیص منابع چیست؟ در پاسخ باید گفت که کمبود منابع مختلف از جمله منابع سرمایه ای و غیر سرمایه ای امکان سرمایه گذاری در تمام پروژه ها را از دولت سلب می کند، به علاوه دولت به منظور عدم دخالت مستقیم در فعالیت های اقتصادی و کاستن از تصویر بدبینانه عمومی نسبت به چنین دخالت هایی، بانک های توسعه‌ای را بهترین واسط برای اجرا یا کمک به اجرای اهداف برنامه های خود می دانند. ( انجمن نهادهای تامین مالی توسعه‌ای آسیا و اقیانوسیه[۴]، ۲۰۱۲) پس مبادرت به تاسیس این بانک ها می کنند.

اهداف بانک توسعه‌ای

بانک توسعه از جمله نهادهای مالی به شمار می رود که هدف اصلی تاسیس آن، تسریع و تسهیل توسعه اقتصادی در یک کشور از طریق انجام وظایف عمده از جمله تجهیز و تخصیص منابع بلندمدت با شرایط نسبتا آسان و تشویق و ترغیب بخش خصوصی در راستای توسعه اقتصادی است. ( اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران، ۱۳۹۱ ). پس این نهاد شرایط فعالیت کارآفرینان و بخش خصوصی را فراهم و شکاف تامین مالی را برای بنگاه هایی که به منابع بخش خصوصی دسترسی ندارند تا حدودی پر می کند. به علاوه بانک های توسعه‌ای برای به حداکثررساندن سود خود، فقط به شرکت های معتبر، موجه و موفق موجود وام نمی دهند، بلکه این بانک ها می کوشند تا ” شکاف کیفی مالی “، یعنی نیازهای مالی برای رفع مشکلات سرمایه گذاری شرکت ها را نیز تامین نمایند. (حسنی، ۱۳۹۳، ص ۹۸)

وظایف یا کارویژه بانک توسعه‌ای

بانک های توسعه‌ای وظایف متعدد و گسترده ای را بر عهده دارند که در دو سطح خرد و کلان قابل طبقه بندی هستند.

الف) وظایف بانک های توسعه‌ای در سطح خرد اقتصادی: وظایف خرد بانک های توسعه‌ای عمدتا معطوف به تقویت ویژگی های کارآفرینی و تشویق و ترغیب بخش خصوصی نسبت به ورود به عرصه فعالیت های اقتصادی به ویژه عرصه های پرخطر هستند.

  1. بررسی طرح های مناسب و موجه برای سرمایه گذاران بالقوه بخش خصوصی
  2. ارزیابی طرح هایی که با محوریت بانک یا بخش خصوصی ارائه شده اند.
  3. اعطای وام های بلند مدت با شرایط مناسب به بخش خصوصی
  4. ارائه مشاوره اقتصادی، فنی، حقوقی و مدیریتی به شرکت های متقاضی وام
  5. صدور ضمانت نامه برای معاملات بین شرکت ها

ب) وظایف بانک های توسعه‌ای در سطح کلان اقتصادی: این بانک ها از یک طرف، عامل انتقال سیاست ها و اهداف برنامه های توسعه دولت به شرکت های تولیدی و خدمات تولیدی هستند و از طرف دیگر، مسئولیت انتقال مسائل و مشکلات اجرایی شرکت ها به مراجع سیاستگذار کشورها را دارند. (همان)

بانک های توسعه‌ای به علت درگیری فراوان در کلیه مراحل، از تاسیس تا فعالیت شرکت ها، از دانش تجربی بالایی برخوردارند. این بانک ها ضمن توجه به کارایی بالا و سودآوری معقول، می کوشند تا اهداف برنامه های اقتصادی را محقق سازند. ( همان ) پس سوعملکرد آنها آثار زیانباری را بر بخشی از اقتصاد تحمیل می کند.

 

[۱] Development financing

[۲] marston and narain, 2004

[۳] Encyclopedia Britannica, 2003

[۴] Association of development financing institutions in Asia and Pacific


 

ادامه دارد…
ان شاءالله

درباره نویسنده

سید محمد افقهی

در حال تحصیل در رشته معارف اسلامی و مدیریت مالی در دانشگاه امام صادق(ع) و دانش‌آموخته‌ی مدرسه شهید هاشمی نژاد1 مشهد می باشد. در سال‌های گذشته مطالعات گسترده‌ای در حوزه کارآفرینی و مدیریت سازمان‌های نوپا به انجام رسانده و در این حوزه‌ها چند مقاله و دو کتاب (در حال ویرایش و چاپ) نوشته است.

نظری دهید

9 − چهار =